Μήθυμνα: τα πέντε κλειδιά

Ο νους ταξιδεύει… Ακόμα και με τα πιο μικρά πράγματα, μέσα από λεπτομέρειες και …ασήμαντες εικόνες. Αναζήτησα ιστορίες, ποιήματα χωρίς λέξεις, σύμβολα του υλικού και του άυλου κόσμου μας... Χρώματα, γεύσεις, ήχους και οσμές που απήγαγαν το συναίσθημα και τη σκέψη… που σφυρηλατήθηκαν μαζί, φτιάχνοντας τα πέντε οράματα-κλειδιά.

Τριγυρνώντας στην αγορά της Μήθυμνας άκουσα μια ιστορία. Δυο αδερφές γοργόνες είναι καταδικασμένες να ζούνε χωριστά. Εξόριστες της εποχής τους, παραμένουν διαιρεμένες στον ίδιο τόπο αλλά σε διαφορετική διάσταση. Η μια ταξιδεύει στα βάθη της ψυχής, η άλλη είναι φυλακισμένη με τα πανίσχυρα δεσμά της ύλης. Σκοπός τους, το αντάμωμα… η λήξη του άδικου χωρισμού τους. Είδα το χάρτινο κάστρο μέσα στο οποίο μου είπαν πως έμενε η μια γοργόνα, στην πινακοθήκη της Μήθυμνας, κατασκευασμένο και ζωγραφισμένο από μικρά παιδιά. Αργότερα συνάντησα και τη μορφή μιας ξανθόμαλλης γοργόνας-Παναγιάς φυλακισμένης σε ξύλο, να κοιτά προς τη θάλασσα. Είχα την εντύπωση ότι βρήκα το πρώτο κλειδί. Από τη μια, μέσω της παιδικής σύλληψης, η αναζήτηση αρχέτυπων σχημάτων της ψυχής και απαρχών της ανθρώπινης ύπαρξης. Από την άλλη, η προσπάθεια αναπαράστασης της ουσίας των πραγμάτων μέσω της μορφής. Στη σύζευξή τους αυτή, σκέφτηκα, θα ανακάλυπτα και το δεύτερο κλειδί της αναζήτησής μου.

Έψαχνα για αρχέτυπες μορφές, μα δεν την συναντούσα πουθενά. Ώσπου, ανάμεσα στο αγελαίο πλήθος των ανυποψίαστων διαβατών, τον αναγνώρισα... ήταν μεταμφιεσμένος για να περνά απαρατήρητος. Ο αγαπημένος μου γενναίος ξερακιανός ιδαλγός! Περπατούσε περήφανος και μόνος σε μια γωνιά ενός γκουρμέ εστιατορίου ιππεύοντας ακόμα το γέρικο και ταλαίπωρο Ροσινάντε… Επέμεινε ότι μπορεί να τραυματίσει την άχαρη πραγματικότητα με την ιερή λόγχη των οραμάτων του. Φαίνονταν πιο ξερακιανός από ποτέ, μα πιο αποφασισμένος… Συνεχίσαμε μαζί. Γνωρίζαμε και οι δυο ότι είχε το δεύτερο κλειδί, αλλά και ότι αυτό το κλειδί δεν ήταν το τελευταίο.

Με συνόδευσε παραπέρα. Ανεβήκαμε στο φωτισμένο γενοβέζικο κάστρο. Και οι δυο νιώθαμε ότι εκεί βρίσκονταν ο επόμενος προορισμός. Άκουσα να με καλεί το αυλικό τραγούδι. Τα τραγούδια μερικές φορές παραπλανούν αλλά και προμηνύουν... Ψάξαμε παντού, αλλά μάταια. Κατέβηκα μόνος τα σκαλοπάτια της καστροπολιτείας.

Το βουητό του πλήθους δυνάμωνε απειλητικά. Θέλησε να μου κόψει τις γέφυρες και οδηγήσει την αναζήτησή μου σε αποτυχία, δικαιώνοντας τους μάγους που απεργάζονται την καταστροφή μέσω της γραμμικής και ανίερης λογικής της αστικής ανθρωπομάζας. Ζήτησα άσυλο σε κείνο το χάρτινο κάστρο της γοργόνας. Μύρισα τα νυχτολούλουδα και μάζεψα τους σπόρους… νέες γέφυρες για να φτιάξω με χρώματα και ευωδίες. Μπήκα ξανά μέσα στην πινακοθήκη και κείνη μου έδειξε ψηλά, και μου ‘δωσε το μήλο, καλώντας με να ανέβω τη σκάλα του κτηρίου και προτρέποντάς με να το δώσω ...«στην καλλίστη». Και απ’ όλα τα εκθέματα, επέλεξα την αναπαράσταση της Ομορφιάς με το ολόλευκο πέπλο, εκτεθειμένη και απλωμένη στου κάστρου τα σκαλιά. Από μακριά φάνταζε ως δισκοπότηρο το τέλος της ανάβασης... Ελπίζω μόνο να μην αντίκρισα, δίχως να το καταλάβω, την τυφλή Νέμεση με το σάβανό της να κατρακυλά και να ξετυλίγει τη γυμνή της αδυναμία… γιατί αλίμονό μας, τώρα που ερήμωσαν τα κάστρα.

Τότε αναλογίστηκα ξανά τις ερμηνείες που τις προάλλες έδωσα σε κείμενα νεορομαντικών. «Τι είναι καλό;» Ότι είναι δίκαιο, γενναίο και όμορφο μαζί… έτρεφα τη ψευδαίσθηση. Κατά βάθος γνώριζα… γνώριζα πως η αλήθεια κατοικεί πέραν του καλού και του κακού. Όχι, με το τρίτο κλειδί δεν τελειώνει η αναζήτηση.

Ο νους μου έμεινε σε κείνα τα συγγράμματα. Το επόμενο κλειδί, υπέθεσα, θα ήταν η θέληση για δύναμη και η κυριαρχία του ευγενούς, όμορφου, εύρρωστου και πειθαρχημένου καβαλάρη… Και το πέμπτο κλειδί, η ανώτερη ηθική που γεννάει την ιδέα μέσω της πράξης. Κατέβηκα τα σκαλιά, δίχως να κοιτάξω πίσω. Μετέθεσα αυτοβούλως την αναζήτηση για κάποιον άλλο χρόνο, στον ίδιο πανάρχαιο και φορτισμένο τόπο.

Δεν γνωρίζω αν τα κλειδιά που ανακάλυψα ανοίγουν λουκέτα. Μικρά πράγματα, μεγάλος κόσμος… Μυστηριακές υπάρξεις που ζουν σε μια παράξενη σφαίρα, πέρα και πάνω από κάθε συμβατότητα. Αλλά αν υπάρχει σωτηρία της ψυχής, τότε αυτή ίσως να περνάει μέσα από μικρά υλικά και άυλα πράγματα που εμπεριέχουν λίγη απ’ την ουσία και την καταγωγή του κόσμου, που οδηγούν τον άνθρωπο να σπάει τα δεσμά του χρόνου και να βάζει πλώρη για άλλες διαστάσεις.

Χαμένο τοπίο... χαμένη συνείδηση...

αναδημοσίευση από lesvostime.gr

Γράφει ο Ευάγγελος Σπ. Παυλής

Δρ. Γεωγραφίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ερευνητής

‘…το ελληνικό τοπίο είναι για το δυτικό ταξιδιώτη μια αναμέτρηση και ένα μέτρο: μετρά την κοινωνία του και τον πολιτισμό του στο μέτρο της μήτρας και του χρόνου. Και με τα μέτρα αυτά βγαίνει πάντα λειψός’ (Σκαρπέλος, 2005).

Frederic Edwin Church, «Τα ερείπια του Σουνίου”, 1869

Άραγε σήμερα στην (ανα)μέτρηση αυτή με το ελληνικό τοπίο, βγαίνει πάντοτε λειψός ο δυτικός ταξιδιώτης;

Ας δούμε όμως πρώτα τι είναι το τοπίο… Για τους γεωγράφους, είναι μια μονάδα ανάλυσης του χώρου μέσω της οποίας αποτυπώνεται, οριοθετείται, εκδηλώνεται και εκφράζεται η σχέση και αλληλεπίδραση του ανθρώπου με το χώρο/περιβάλλον του. Δεν αποτελεί μόνο εικόνα (οπτικό σχήμα), καθώς μπορεί να γίνει αντιληπτό με όλες τις αισθήσεις μας πέρα από αυτή της όρασης. Έχει πολλές διαστάσεις, τόσο υλικές, όσο και συμβολικές. Τοπίο υπάρχει μόνο μέσα από τον Άνθρωπο. Είναι η ίδια η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη, όπως μας είπε ο Ελύτης.

Τα τοπία, ως προϊόντα μακροχρόνιων σχέσεων και αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-χώρου, αποτελούν εθνικό μας πλούτο και κοινό μας αγαθό που συνεπάγεται δικαιώματα και υποχρεώσεις για όλους μας. Κατά συνέπεια, χρήζουν προστασίας, ορθής διαχείρισης και κατάλληλου σχεδιασμού.

Στην αρχαία Ελλάδα κυριάρχησε η υψηλή αντίληψη του τοπίου, δημιουργήθηκαν ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί του ανθρώπου με το περιβάλλον/τοπίο του και αποδόθηκε μεγάλη σημασία στη διαμόρφωση του. Χαρακτηριστική είναι η ιεροποίηση της Φύσης που δημιούργησε το Ελληνικό Πάνθεον και η σύνδεση αθλητισμού, πολιτισμού και θρησκείας με το χώρο, η οποία διαμόρφωσε τοπία. Η διαμόρφωση μιας περιβαλλοντικής συνείδησης, ή καλύτερα μιας συνείδησης τοπίου, φαίνεται τόσο στην καθημερινή ζωή, όσο και στους μύθους των αρχαίων Ελλήνων.

Στα νεότερα χρόνια οι Έλληνες εξακολούθησαν να τιμάνε τα τοπία τους, αντιμετωπίζοντάς τα ως χώρους ζωής και δημιουργίας, ως πεδία μύθων και θρύλων, συνεχίζοντας να αποδίδουν σε αυτά (ακόμα και) ιερές ιδιότητες.

Η σχέση του Έλληνα με το τοπίο του, βάσει της βιβλιογραφίας, άρχισε να διαταράσσεται από το 1950 και μετά. Η διαταραχή αυτή συνεχίζει με αμείωτη ένταση μέχρι σήμερα. Τα χαρακτηριστικά της: οικοπεδοποίηση, εμπρησμοί, ανεξέλεγκτη οικιστική και τουριστική ανάπτυξη, κακή διαχείριση των αποβλήτων, ρύπανση, διάβρωση εδάφους, ερημοποίηση, αισθητική υποβάθμιση, εξάπλωση αλλοτριωμένων τοπίων αναψυχής, ψυχικές κακουχίες και παλιά βιώματα, κλπ. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την έλλειψη/ανεπάρκεια χωροταξικής, αγροτικής, περιβαλλοντικής, τουριστικής και οικιστικής πολιτικής, καθώς και την κακή εφαρμογή των επιδοτούμενων προγραμμάτων ανάπτυξης υπαίθρου, θολώνουν την αντίληψη που έχουν οι Έλληνες για το τοπίο τους.

Ανεξέλεγκτη ρίψη απορριμμάτων και άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση σε ελαιώνες λίγο έξω από την πόλη της Μυτιλήνης

Διάθεση κατσίγαρου από ελαιοτριβεία σε χειμάρρους στη Μόρια. Ο κατσίγαρος είναι το «μαύρο ζουμί» που τρέχει στα ποτάμια, έχει υψηλό οργανικό/ρυπαντικό φορτίο (40 φορές υψηλότερο από αυτό των αστικών αποβλήτων) και τοξικές ιδιότητες που καίει τα φυτά, έντομα, πουλιά και μικρά ζώα.

Απορρίμματα σε όλη την έκταση του κόλπου της Γέρας με φόντο το πυρηνελαιουργείο που λειτουργεί σε προστατευόμενη περιοχή

Από παλαιότερη πυρκαγιά στη Νυφίδα Πολιχνίτου

Αναρωτηθείτε: πόσες τέτοιες περιπτώσεις συναντάμε στη Λέσβο; Στη Λέσβο, όπου η ποιοτική αξιοποίηση των φυσικών και πολιτισμικών μας πόρων και η έμφαση στην ποιότητα, στην τοπικότητα και στον Άνθρωπο, είναι ο πραγματικός δρόμος για την Ανάπτυξη της. Διότι, όπως πρόσφατα πολύ σωστά παρατήρησε και μας μετέφερε εναγωνίως μια ομάδα ευρωπαίων ερευνητών και ακαδημαϊκών (και φυσιολατρών) που επισκέφτηκαν τη Λέσβο, το τοπίο του νησιού μας δεν έχει αλλοτριωθεί ακόμα από μεγάλης κλίμακας επενδύσεις που ενδεχομένως να οδηγήσουν σε μόνιμη καταστροφή των πόρων του, όπως έχει γίνει στα δικά τους μέρη.

Συνεπώς η Λέσβος μπορεί και πρέπει να προσβλέπει στο τοπίο της και στα αγαθά που μπορεί να μας παρέχει. Απαιτείται όμως κατανόηση του προβλήματος τόσο από τους θεσμικούς παράγοντες, όσο και από τους πολίτες. Μέσα από τη συνεχή επίβλεψη και τη μέριμνα για την εφαρμογή των νόμων, αλλά και μέσα από την καταγγελία των «κακώς κειμένων» και την ενεργή δημιουργική συμμετοχή. Χρειάζεται οργάνωση, σχεδιασμός και μεθοδική εργασία.

Ναι, η καλλιέργεια συνείδησης τοπίου έχει άμεση σχέση και αλληλεπίδραση με την καλλιέργεια της ανθρώπινης συνείδησης. 

Το λεσβιακό και κατ’ επέκταση το ελληνικό τοπίο που κάποτε έθεσε τα μέτρα και τα πρότυπα, σήμερα βιάζεται καθημερινά από τους ίδιους τους κληρονόμους του… Ως πότε θα υπομένουμε και θα επιτρέπουμε το βιασμό του κοινού μας αυτού αγαθού, της πλούσιας κληρονομιάς μας και, κατά τον Ελύτη, της ίδιας της ψυχής μας; Και το σημαντικότερο: πότε θα πάψουμε οι ίδιοι να συμβάλλουμε σε αυτό; 

Ο Κήπος της Αφροδίτης

Περπατώντας στα δρομάκια της Σκάλας Ερεσού και απολαμβάνοντας την αύρα της καλοκαιρινής πανσελήνου, φτάσαμε στην πόρτα μιας φωτισμένης αυλής. Παντού πράσινο, αυτοσχέδια φώτα με πλεκτά παραδοσιακά καλαθάκια, πολλά λουλούδια (ακόμα και στα τραπεζομάντηλα), σκέπαστρο από φοίνικες όπου κρέμονταν μικρές νεράιδες και πεταλούδες, ωραίες μυρωδιές… δροσιά και μια μοναδική γαλήνη. Γοητευμένοι από αυτό που αντικρίζαμε, θελήσαμε, με τη σύντροφό μου, να το βιώσουμε περισσότερο. Καθίσαμε. Μια χαμογελαστή συμπαθητική κυρία μας υποδέχτηκε ευγενικά. Μας είπε το μενού, επαναλαμβάνοντας δυο-τρεις φορές ότι διαθέτουν φρέσκα τοπικά προϊόντα ποιότητας. Γρήγορα το επιβεβαιώσαμε. Υπέροχο το γεύμα. Όλα ιδιαιτέρως γευστικά και προσεγμένα. Συμπεριλαμβανομένων του σερβίτσιου και της διακόσμησης των πιάτων (όχι κάτι εξεζητημένο, απλά κάτι όμορφο που ξέφευγε από τα τετριμμένα). Προστιθέμενη αξία… Το μέρος αυτό μπορεί να σου ικανοποιήσει όλες σου τις αισθήσεις: την όραση, τη γεύση, την οσμή, την αφή και την ακοή. Αυτό νομίζω (πρέπει να) είναι και το ζητούμενο...

Ο Κήπος της Αφροδίτης που ανακαλύψαμε στην Ερεσό

Από την άλλη, σκέφτεσαι τους δικούς μας «επιχειρηματίες»… οι περισσότεροι φτηνής αισθητικής, που σκέφτονται μόνο «να ταΐσουν τον κόσμο» και όχι να προσφέρουν μια όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη εμπειρία στον επισκέπτη/ τουρίστα (κάτι που πολλοί επισκέπτες εισπράττουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο). Επιχειρηματικότητα, όμως, σημαίνει ταυτότητα, σεβασμός, φιλοξενία, ποιότητα, φαντασία και αισθητική. Όχι κουτοπονηριά, αρπαχτή, προχειρότητα, καταλήψεις δημοσίων χώρων, φωνές, έλλειψη συντονισμού, δυνατή μουσική και “super market” αισθητική (πλαστικά καλύμματα-«θερμοκήπια», πρόχειρα τραπεζομάντηλα μιας χρήσης, δυνατός λευκός φωτισμός πανηγυριού, κακή διακόσμηση/διαρρύθμιση του χώρου, έλλειψη φαντασίας στο στολισμό των πιάτων, προτηγανισμένες πατάτες, λάδι κακής ποιότητας, τζατζίκι μαζικής παραγωγής. υπερτιμολογημένη μαγειρική «γκουρμέ», κλπ). Η υγιής επιχειρηματικότητα προϋποθέτει ενασχόληση, αναζήτηση, γούστο, μεράκι και αγάπη. Πόσοι άραγε αγαπάνε αυτό που κάνουνε; Ναι, δυστυχώς, λίγοι είναι εκείνοι που σε ικανοποιητικό βαθμό πληρούν το σύνολο των προδιαγραφών.

 

Το πρώτο πιάτο και ο συνήθης επισκέπτης… 

Φεύγοντας ευχαρίστησα τους οικοδεσπότες και τους παίνεψα για το γούστο και το αποτέλεσμά τους. Η ιδιοκτήτρια δεν είναι από εδώ (αν κατάλαβα καλά ήταν από Ολλανδία ή Γερμανία), αλλά μένει πολλά χρόνια στην Ερεσό. Ρώτησα το όνομα του μαγαζιού, αλλά δεν το συγκράτησα… ο κήπος της Αφροδίτης, έτσι θα το θυμάμαι. Δυστυχώς, λίγοι δίνουν βάση στην αισθητική και ακόμα λιγότεροι τη θέτουν ως προτεραιότητα. Ελάχιστα άτομα τιμάνε τη θεά της Ομορφιάς σήμερα - και όχι, δεν χρειάζονται υπερβολές… απλά, καθημερινά πράγματα. Όσοι πραγματικά Την τιμάνε, όποιοι και αν είναι αυτοί, θα έχουν την εύνοια και τη στήριξή μου.

Το ίδιο ισχύει και για τα ενοικιαζόμενα, τα οποία δεν πρέπει να είναι απλά ένα ψυχρό αδιακόσμητο δωμάτιο με ένα σουηδικό κρεβάτι, αλλά καλαίσθητα δωμάτια, κομμάτια της κληρονομιάς του τόπου ή έστω μιας κάποιας ταυτότητας. Η παραπάνω εικόνα είναι ένα παράδειγμα του πως μπορεί να διαμορφωθεί μια απλή ταράτσα, αν υπάρχει μεράκι… Η φωτογραφία είναι από (φτηνό) ενοικιαζόμενο στην Ερεσό που ανήκει σε κυρία, η οποία επίσης δεν είναι από τη χώρα μας, αλλά μένει επίσης πολλά χρόνια στην Ερεσό. Μήπως λοιπόν πρέπει να το πάρουν λίγο πιο σοβαρά οι δικοί μας επιχειρηματίες;

Με αφορμή το Μουντιάλ και την παρουσία της Εθνικής

Με αφορμή το μουντιάλ και την παρουσία της εθνικής μας, βλέπω ένα φάσμα που έχει δυο πόλους.

α) Υπέρμαχοι της εθνικής και του ποδοσφαίρου: ενίοτε συγχέουν και προσπαθούν να συνδέσουν την ομάδα με τον ίδιο τον εθνικό μας μύθο, προχωρώντας πέρα από λογικές εξηγήσεις της φύσης των πραγμάτων. Βαδίζουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, σε μονοπάτια μεταφυσικής, αντλώντας πίστη, χαρά/λύπη και ελπίδα. Θεωρούν ότι μέσα από τις εθνικές ποδοσφαιρικές ομάδες προβάλλεται το «πρόσωπο» και ο «ψυχισμός» του έθνους και ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στη μεγαλύτερη και σημαντικότερη παγκόσμια ποδοσφαιρική διοργάνωση για ευνόητους λόγους. Εν γένει, βλέπουν το ποδόσφαιρο ως υποκατάστατο της πολιτικής (μη διστάζοντας να το συνδέσουν και με τη σύγχρονη πολιτική σκηνή) και υποσυνείδητα βλέπουν το γήπεδο ως πεδίο μάχης. Ωστόσο, ο υπέρμετρος συναισθηματισμός, οι άσχετοι ή υπερβολικοί συνειρμοί (π.χ. το ποδόσφαιρο δεν έχει σχέση με τη σύγχρονη πολιτική, αλλά ούτε με αρχαιολατρικές "κορώνες") και η εμπορευματοποίηση οδηγούν συχνά σε ακαλαίσθητα -έως και αστεία- αποτελέσματα και συμπεράσματα.

β) Πολέμιοι της εθνικής και του ποδοσφαίρου: απορρίπτουν σχεδόν κάθε προσπάθεια μεταφυσικής ή ιδεαλιστικής αναζήτησης, ειδικά μέσω του (οποιουδήποτε) εθνικού μύθου και του επαγγελματικού (κυρίως) ποδοσφαίρου, δίνοντας βάση σε υλικά στοιχεία, συνδέοντας άμεσα το επαγγελματικό ποδόσφαιρο με την κρίση και δίνοντας έμφαση στην εκμετάλλευση του μεγάλου οικονομικού κέρδους από τους λίγους. Θεωρούν ότι το ποδόσφαιρο είναι «το όπιο του λαού». Ωστόσο, αρκετοί από αυτούς, αποφεύγουν να κάνουν το ίδιο με όλο το φάσμα της σύγχρονης πολιτικής και την πολύπλευρη και επικίνδυνη εξάπλωση του δογματισμού και του πολιτικού οπαδισμού και δεν είναι επικριτικοί απέναντι στη Νεωτερικότητα (αντιθέτως μάλιστα... φαίνεται να προωθούν την ομοιογενοποίηση της νέας εποχής).

Οι διάφοροι σχολιαστές κινούνται ανάμεσα σε αυτούς τους πόλους… αλλά οι περισσότεροι αντί να κινούνται με κριτική και αυτοδύναμη σκέψη ανάμεσά τους, εκείνοι κινούνται στις παρυφές προσπαθώντας να αντλήσουν ενέργεια από τους ίδιους τους πόλους. Γι' αυτό υπάρχει πόλωση. Και η πόλωση καλλιεργείται...συνήθως με σκοπό.

Γενικά, θα έλεγα, από τη μια η μπάλα είναι: τέχνη, στρατηγική, τεχνική, ομαδικότητα, μεθοδικότητα, φαντασία, δύναμη, πάθος, πειθαρχία, επιθετικότητα, αποφασιστικότητα, κυριαρχία, τύχη, ρίσκο, αυταπάρνηση, ευγενής άμιλλα, σύμβολα και συμβολισμοί, ατίθασο πνεύμα, κάποια όμορφα στοιχεία λαϊκής έκφρασης και κουλτούρας αλλά και διαφορετικότητας, ίσως και έκφραση συλλογικού ψυχισμού, κ.α. Τα στοιχεία αυτά είναι στην ανθρώπινη φύση και διαφαίνονται τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, άλλοτε λιγότερο άλλοτε περισσότερο (άλλοτε καθόλου). Η φιλοσοφική προσέγγιση που υιοθετούν όσοι σκέφτονται έτσι λέγεται ουμανισμός (από το human = άνθρωπος).

Από την άλλη, είναι: εταιρείες στοιχημάτων, στημένοι αγώνες, κερδοσκοπία, ξέπλυμα μαύρου χρήματος, μεγάλα κέρδη, ακριβές υποδομές, οπαδισμός, φτηνή μαζική κουλτούρα και …υποκουλτούρα, χειραγώγηση μαζών, show biz, ανάδειξη κατώτερων ενστίκτων και παθών, κλπ. Αυτή είναι η εποχή μας και αυτό επιτάσσει η νεωτερικότητα/παγκοσμιοποίηση, χρησιμοποιώντας ως εργαλείο και το ποδόσφαιρο, μεταξύ άλλων (λ.χ. πολιτική). Η φιλοσοφική προσέγγιση που υιοθετούν όσοι σκέφτονται έτσι λέγεται στρουκτουραλισμός (από το structure = δομή).

Πρόκειται λοιπόν για δυο διαφορετικές προσεγγίσεις που μαζί συνθέτουν μια πραγματικότητα. Την πραγματικότητα της εποχής μας. Είναι λάθος να λαμβάνουμε υπόψη αποσπασματικά μόνο τη μια και όχι την άλλη (άσχετα σε ποια από τις δυο πιστεύουμε περισσότερο), όπως κάνουν αρκετοί, είτε οδηγούμενοι από συγκεκριμένες πολιτικές σκοπιμότητες (που κρύβουν πίσω τους άλλου τύπου οπαδισμό), είτε από αφέλεια. Και ορισμένοι καλλιεργούν την πόλωση (επιμερίζοντας την «αλήθεια») για να πετύχουν τους σκοπούς τους…

Το ποδόσφαιρο είναι άλλη μια εικόνα/προέκταση του νεωτερικού μας κόσμου. Δεν παύει όμως να αποτελεί φορέα έκφρασης πάγιων χαρακτηριστικών της (διαφορετικής) ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, τόσο σε ατομικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, τόσο στο ενσυνείδητο και στο υποσυνείδητο όσο και στο ασυνείδητο, και να συνδέεται με μεταφυσική. Συνεπώς, το πρόβλημα δεν είναι το ποδόσφαιρο, αλλά η Νεωτερικότητα. Γι’ αυτό, ας αποφύγουμε την πόλωση και, όπως και να ‘χει, μέσα από το ποδόσφαιρο ας απολαύσουμε (συνειδητά) στο μέτρο του δυνατού τον Άνθρωπο διακρίνοντάς τον από τους αριθμούς, τη Βιομηχανία και το Κέρδος. Σε αυτό το μουντιάλ, παραδόξως, βλέπουμε όμορφο ποδόσφαιρο! Σε πείσμα των καιρών... Ίσως αυτό αποτελεί ένα μήνυμα σε αυτούς που επεργάζονται την καταστροφή και υποταγή του σε παγκόσμια κεφαλαιοκρατικά συμφέροντα/κουλτούρα.

Γι’ αυτό, είμαστε υπέρ της παράδοσης του αθλήματος, ενάντια στην εμπορευματοποίησή του και στη μοντέρνα ποδοσφαιρική μπίζνα.

Υπέρ του θεάματος, της τέχνης, του πάθους και του αυθορμητισμού, κατά του οικουμενικού lif€style, του αποστειρωμένου «καθωσπρεπισμού», της κερδοσκοπίας και της παγκόσμιας show biz.

Υπέρ της Εθνικής, ενάντια στους θύλακες του ισοπεδωτισμού και στους δολοφόνους των μύθων.

Υπέρ του οργανωμένου και μαχητικού συνόλου μας, υπέρ της μεθοδικότητάς του, κατά της φλύαρης ανοησίας των μίντια και των λαλίστατων «προπονητών» της κερκίδας.
Υπέρ των συνειρμών που εξυψώνουν το ατομικό και συλλογικό φρόνημα, διαχωρίζοντας όμως πράγματα και καταστάσεις και σέβοντας τους κώδικες της αισθητικής μας, ενάντια στην αποσπασματικότητα και στη μιζέρια των υλιστών, στον τυφλό οπαδισμό και σε κάθε είδους γελοιότητα.

Πολιτικός προσανατολισμός

Στην Ελλάδα, η πολιτική δεν παράγεται με αριστοτελικούς όρους, αλλά με όρους μεταπολιτευτικούς, των οποίων η βάση είναι ο κομματισμός που συνεχίζει να κυριαρχεί παντού (αυτοδιοίκηση, συνδικαλισμός, πανεπιστήμια, σύλλογοι, κ.α.), σε βάρος των θεσμών, της ανάπτυξης και της προόδου, αλλά αρκετές φορές και της στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 

Ελάχιστοι πολίτες γνωρίζουν σε βάθος τις υπάρχουσες πολιτικές προσεγγίσεις, την ιστορία, τις αποκλίσεις και τους συσχετισμούς τους. Τα σημερινά πολιτικά σχήματα δεν αντιστοιχούν σε ιδέες/ιδεολογίες, αλλά σε κοινωνικά και οικονομικά συμφέροντα. Παράλληλα, υπάρχει μια διευρυμένη προβληματική αντίληψη ως προς την ιδιότητα, το ρόλο, τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του Πολίτη. Ακόμα λιγότεροι είναι εκείνοι που ενδιαφέρονται να μελετήσουν διαφορετικές φιλοσοφικές προσεγγίσεις και σχολές σκέψης στο κοινωνικό πεδίο: ντετερμινισμός, ουμανισμός, εμπειρισμός, μπηχεβιορισμός, ουμανισμός, στρουκτουραλισμός, μεταμοντερνισμός, μεταστρουκτουραλισμός. Στη βάση αυτών αναπτύσσονται οι πολιτικές θεωρίες.

Εξίσου λίγοι πολίτες ενδιαφέρονται να εξετάσουν τεκμηριωμένες, πρακτικές και υλοποιήσιμες προτάσεις για την παιδεία, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, τη διαχείριση της κληρονομιάς, τη διαχείριση του περιβάλλοντος και την οικολογία, τα εθνικά θέματα, την κοινωνική πολιτική, τη μετανάστευση, την οικονομία, την εργασία, την αγορά, την τεχνολογία, κλπ, μακριά από ιδεοληψίες. Δεν είναι τυχαίο το ότι οι πολιτικές μας σε όλους τους παραπάνω τομείς υστερούν πολύ έναντι άλλων ευρωπαϊκών…  Παρόλο, λοιπόν, που επί της ουσίας δεν τους απασχολεί η πολιτική με τη σωστή της έννοια, πολλοί είναι εκείνοι που δηλώνουν έναν πολιτικό προσανατολισμό (συχνά κληρονομημένο) γιατί νιώθουν ότι «κάπου πρέπει να ανήκουν». Πρόκειται για το σύστημα «πολίτης-πελάτης» που χειραγωγείται και εξυπηρετείται από «τρίτους» και επιθυμεί την έκδοση πολιτικής κάρτας, ώστε να φροντίσει για τη διάδοση συγκεκριμένων συμφερόντων. Οι περισσότεροι από αυτούς φτάνουν σε σημείο να βαφτίζουν κάτι που δεν τους αρέσει με το όνομα της αντίπαλής τους ιδεολογίας, την οποία και αυτή δεν μπορούν να αποδώσουν σωστά (εδώ καλά-καλά δεν γνωρίζουν τη δική τους...), παρασυρμένοι από το φανατισμό και το μένος τους. Αναζητάνε αποδιοπομπαίους τράγους, αντί να ζητήσουν σοβαρά επιχειρήματα διότι δεν τους ενδιαφέρει ούτε ο διάλογος, ούτε η κριτική σκέψη, αλλά η επιβολή στο «διαφορετικό». Ερμηνεύουν την πραγματικότητα με μονοδιάστατο τρόπο, βασιζόμενοι σε στερεότυπα, ιδεολογήματα και ιδεοληψίες (και όχι σε ιδέες ή ιδεολογίες), δίχως να δέχονται τη νέα γνώση (ίσως επειδή δεν είναι σε θέση να την επεξεργαστούν) ή νέα εργαλεία σκέψης προς διαμόρφωσης άποψης. Ως «δημοκρατία» διεκδικείται το δικαίωμα λόγου και η (ανταλλακτική) ψήφος, όχι η ελευθερία της σκέψης και η συμμετοχή/ενδιαφέρον για τα «κοινά» (πέρα από τα κομματικά, συνδικαλιστικά ή «εκλογικά» τους). Όλη αυτή η πραγματικότητα προωθείται, παράγεται και αναπαράγεται συνεχώς από τους σύγχρονους «δασκάλους των καιρών μας», δηλαδή τα ΜΜΕ.

Στην Ελλάδα, το πλαστό αστικό δίπολο πολιτικής κατηγοριοποίησης «δεξιός-αριστερός» συνεχίζει να μονοπωλεί το ενδιαφέρον του αγελαίου όχλου (όχι τυχαία) και να καλλιεργεί οπαδισμό. Δυστυχώς, στις περισσότερες των περιπτώσεων, ο όρος «πολιτικοποιημένος» σήμερα δεν υποδεικνύει έναν σκεπτόμενο πολίτη, αλλά τον οπαδό κάποιου δόγματος. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται μια συγκροτημένη και ολοκληρωμένη πολιτική σκέψη και άποψη που συνθέτει και δεν διχάζει τις μάζες ώστε να ελέγχει τη βούληση τους και να δημιουργεί πόλωση (βλ. «διαίρει και βασίλευε») όποτε το επιθυμεί. Το προαναφερθέν δίπολο βασίζεται σε στερεότυπα. Τα στερεότυπα, ως υπερ-απλουστευμένες και τυποποιημένες αντιλήψεις, δεν μπορούν να περιγράψουν την πολύπλοκη πραγματικότητα, εφόσον σήμερα υπάρχουν ποικίλες τάσεις και πολυδιάστατες κριτικές αναλύσεις που αρκετές φορές είναι δύσκολο να μπουν σε «καλούπια». Τα στερεότυπα εντάσσουν το άτομο σε ομάδες (όπως είπαμε, πολλές φορές πρόχειρα και αυθαίρετα) και επιπλέον βασίζονται στην υπόθεση ότι όλα τα άτομα μιας ομάδας έχουν κοινές ιδιότητες και χαρακτηριστικά και σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Αυτό, σαν σκέψη, υποδηλώνει την απλουστευμένη και απαίδευτη αντίληψη μεγάλης μερίδας του κόσμου και φυσικά αντίκειται στην ουμανιστική/ανθρωπιστική θεώρηση των πραγμάτων που έχει ως επίκεντρο τον Άνθρωπο.

Αν ποτέ μια τέτοια θεώρηση αποκτούσε σάρκα και οστά στο ελληνικό πολιτικό γίγνεσθαι, αυτή θα βασίζονταν στον Άνθρωπο και όχι στο Χρήμα, θα έδινε έμφαση στην ανεξαρτησία και στην ελεύθερη σκέψη και δράση, στην αξία της γνώσης, της κριτικής σκέψης, της συμμετοχής και της αφοσίωσης στην Κοινότητα και στην Πολιτεία, στη Δημοκρατία της ευθύνης (όχι των πολιτικάντηδων, ούτε των συνδικάτων, του ατομοκεντρισμού και της οχλοκρατίας) και στην παραγωγή Έργου και στην ιεραρχική κατανομή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Θα τάσσονταν υπέρ του μερικού ελέγχου της ελεύθερης αγοράς (όχι της απαγόρευσης, ούτε του ασύδοτου νεοφιλελευθερισμού), της προώθησης και ανάδειξης των δεξιοτήτων μέσω της αξιοκρατίας, της προώθηση της υγιούς επιχειρηματικότητας με έμφαση στη στήριξη των οικογενειακών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Θα ενδιαφέρονταν πραγματικά για την πνευματικότητα και την πρόταξη των συλλογικών αγαθών της Παράδοσης και του Πολιτισμού, για τη διάδοση του υγιούς αθλητισμού και του ευγενούς πνεύματος του "ευ αγωνίζεσθαι", για τη διατήρηση και το σεβασμό της ανθρώπινης πολιτισμικής διαφορετικότητας, ταυτότητας, ισορροπίας και ποικιλίας, για τον πατριωτισμό και τη σημασία του έθνους-κράτους απέναντι στην ομογενοποίηση των υπερεθνικών --και συχνά κερδοσκοπικών-- δομών (μακριά από συνομωσιολογία, απομόνωση, δογματισμό, φανατισμό και λαϊκισμό), την ολοκληρωτική και άνευ όρων πάταξη της Διαφθοράς, την ανένδοτη καταπολέμηση του πελατειακού κράτους και για την τυφλή απόδοση Δικαιοσύνης. Θα έδινε βάση στην προώθηση της έρευνας, της παραγωγής γνώσης και της καινοτομίας και στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και ανάπτυξη νέων εφαρμογών (αλλά όχι στον τεχνολογικό ντετερμινισμό σε βάρος του Ανθρώπου). Θα είχε ως σημαία την οικολογία, το σεβασμό, την επανάκτηση και αξιοποίηση του δημοσίου χώρου (όχι στο ξεπούλημα, αλλά ούτε και στην εγκατάλειψή του), την προστασία, ορθή διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου (ως ανθρωποκεντρική έννοια), την επαναπροσέγγιση της σχέσης του ανθρώπου-περιβάλλοντος και την ορθή αξιοποίηση των φυσικών/ενεργειακών και πολιτισμικών μας πόρων με σεβασμό στο περιβάλλον, βάσει της κλίμακας του τόπου και του τοπίου και των αναγκών της κάθε κοινότητας (προς επίτευξη αυτάρκειας και ευζωίας).

Μια τέτοια προσέγγιση θα είχε ευρωπαϊκό προσανατολισμό (προς μια ευρωπαϊκή ένωση των εθνών/λαών και όχι των αγορών και των τραπεζών) και θα αντίκειτο σε κάθε μορφή ισοπεδωτισμού, λαϊκισμού και ολοκληρωτισμού. Θα προήγαγε τις Τέχνες, τα Γράμματα και τις Επιστήμες μέσα από μια σύζευξη ορθολογισμού, ρομαντισμού, ιδεαλισμού και αισθητισμού, έχοντας ως ζητούμενο την Ποιότητα, την πραγματική Ελευθερία και την Πολιτισμική Αναγέννηση και ως έμβλημα το Ξίφος και την Πένα.

Edmund Blair Leighton "My Fair Lady", 1914

Σήμερα, δυστυχώς, δεν φαίνεται να υπάρχει κάτι τέτοιο… Τα στερεότυπα, η πόλωση, ο καταναλωτισμός, η κουλτούρα του μαζανθρώπου και ο οπαδικός χαρακτήρας άσκησης πολιτικής συνεχίζουν και θα συνεχίσουν να ορίζουν τη σύγχρονη ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Το αύριο, όμως, χτίζεται και δεν είναι ίδιο με το σήμερα... Και ο Έλληνας Άνθρωπος θα πρέπει να το χτίσει όχι μέσα από οικονομικούς και καταναλωτικούς όρους, όχι μέσα από την κουλτούρα των ΜΜΕ, όχι μέσα από τις ρητορείες σύγχρονων πολιτικολόγων της μεταπολίτευσης, ούτε μέσα από αυταρχικές πρακτικές, συμπλεγματικές ρητορικές, αγχόνες, κραυγές και πυροτεχνηματικές «ανατροπές» δίχως σχέδιο και όραμα, αλλά μέσα από τους αθάνατους στίχους του μεγάλου Κώστα Ουράνη: «οι Δον Κιχώτες παν μπροστά και οι Σάντσοι ακολουθάνε.» 

Οι πρωτοβουλίες πολιτών και το "νέο" στην αυτοδιοίκηση

Από τα σχόλια των τοπικών εφημερίδων που αφορούσαν την Ανεξάρτητη Κίνηση Πολιτών Λέσβου που δημοσιεύτηκαν στις 31 Ιανουαρίου, θα σταθώ στο παρακάτω σχόλιο της εφημερίδας «Εμπρός».

Προσωπικά πιστεύω ότι ένα από τα θετικά χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας είναι ότι διαθέτει αντανακλαστικά αντίδρασης για να επιβιώσει σε δύσκολες συνθήκες, σε περίοδο κρίσης και μεγάλης ανάγκης. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια λόγω των εξαιρετικά δύσκολων συνθηκών επιβίωσης αναπτύσσονται και διαδίδονται σε όλη την έκταση της χώρας κινήματα που καταργούν τους μεσάζοντες, κοινωνικά παντοπωλεία και κοινωνικά ιατρεία, δίκτυα δημιουργικής συμμετοχής και δράσης (atenistas, aeolistas, κ.α.), κινήματα αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας, δίκτυα ανταλλαγών, κλπ. Αυτά τα αντανακλαστικά δεν είναι τυχαία και ίσως έχουν τις ρίζες τους σε παλαιότερες μορφές κοινωνικής οργάνωσης, μέσω των οποίων επιβιώσαμε ως έθνος και ως κοινωνία.

[Όσοι θέλετε, δείτε το έργο «Αγροτικά» του μεγάλου Έλληνα αγροτολόγου Κωνσταντίνου Καραβίδα (1890-1973) στο οποίο αναφέρεται αναλυτικά στους σχηματισμούς κοινωνικοοικονομικής οργάνωσης των αυτοδιαχειριζόμενων ελληνικών κοινοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι οποίοι επιβίωσαν μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.]

Σε περιόδους κρίσης, λοιπόν, το ζητούμενο είναι οι «από κάτω προς τα πάνω» προσεγγίσεις και πρωτοβουλίες πολιτών όπως αυτές που αρχίζουν να διαμορφώνονται στον τόπο μας, κάτι που σωστά αναφέρει ο δημοσιογράφος. Όταν οι παλαιότερες δομές και οι άνθρωποι αδυνατούν να προσφέρουν λύσεις και να (συν-)εργαστούν για την εξέλιξη της κοινωνίας, τότε νέες πρωτοβουλίες πρέπει να λαμβάνονται προτείνοντας κάτι διαφορετικό. Αυτές οι πρωτοβουλίες,  αν εξελιχθούν σωστά, θα οδηγήσουν σε επαναδιαμόρφωση των κοινωνικών και πολιτικών δομών (όχι απλά σε «αλλαγή σκυτάλης») και πρωτίστως σε καλλιέργεια ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ (κοινωνικής, περιβαλλοντικής και πολιτικής). Για να γίνει αυτό πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στον Άνθρωπο και σε ουμανιστικές προσεγγίσεις. Διότι μέσω του ανθρώπου θα αλλάξουν οι δομές… και όχι το αντίθετο.

Τέτοιες κινήσεις στη Λέσβο είναι η Ανεξάρτητη Κίνηση Πολιτών Λέσβου «Κοινή Λογική», όπως και η αντίστοιχη κίνηση της Γέρας «αΓΕΡΑστη Ανεξάρτητη Κίνηση». Πολύ πιθανόν να δημιουργηθούν και άλλες ανάλογες κινήσεις σε όλη τη Λέσβο. Το επιτάσσουν οι καιροί και οι συνθήκες… Οι ενεργοί πολίτες  οφείλουν να διαδώσουν το μήνυμα. Είπαμε: «είμαστε οι Πρωτόγονοι μιας Νέας Συνειδητότητας» και όλοι εμείς, ως κοινωνία, θα καθορίσουμε το μέλλον μας. Η περαιτέρω εξέλιξη των πρωτοβουλιών θα επιτευχθεί μέσα από ανοιχτές διαδικασίες στις οποίες ο πολίτης θα κληθεί να συμμετέχει υπεύθυνα. Έτσι θα γίνουν προτάσεις (ξεφεύγοντας από αντιδράσεις και συνθηματολογία), θα συμφωνηθεί η κατεύθυνση, θα τεθούν οι συλλογικοί στόχοι, θα επιλεχθεί η μέθοδος και θα διαμορφωθεί η πολιτική.

Ωστόσο, κάποια μέλη της τοπικής μας κοινωνίας, δεν φαίνεται να βλέπουν με καλό μάτι τέτοιες κινήσεις. Ο προβληματισμός μου: Ποιοι  είναι αυτοί που μπορεί να ΜΗΝ επιθυμούν την ύπαρξη τέτοιων «από κάτω προς τα πάνω» πρωτοβουλιών και να το εκφράζουν ποικιλοτρόπως; Τι, αλήθεια, εκπροσωπούν; Σκεφτείτε το… και καλό θα είναι να το σκεφτούν και αυτοί...

Ναι, όπως λέει ο δημοσιογράφος: «όλα δείχνουν πως κάτι νέο πάει να δημιουργηθεί»... ποιοι το επιθυμούν και ποιοι όχι; 

«Είμαστε οι Πρωτόγονοι μιας Νέας Συνειδητότητας»

Τελικά…. εγένετο! Αυτό που ψιθυρίζονταν από ΟΛΟΥΣ τους πολίτες τόσο καιρό ότι ΕΠΡΕΠΕ να γίνει. Ο ευσεβής πόθος… η Ανάγκη! Ξεκίνησε μια κίνηση σύνθεσης και συνεργασίας από νέους, αληθινά ανεξάρτητους, καταρτισμένους και ορεξάτους ανθρώπους του νησιού μας. Μια κίνηση από ανθρώπους που έχουν ως κεντρικό σύνθημα ότι η αυτοδιοίκηση πρέπει να απεξαρτηθεί από κομματικούς μηχανισμούς και πρακτικές. Μια κίνηση ανθρώπων που δικαιούνται να το λένε αυτό, διότι παρόλο που μπορεί να έχουν πολιτική άποψη ή να είναι πολιτικοποιημένοι, δεν ανήκουν σε κόμματα και κομματικούς μηχανισμούς (είμαστε μικρή κοινωνία…), δεν έχουν ασκήσει ποτέ εξουσία και ξέρουν να συνεργάζονται. Μια πρωτοβουλία ενεργών πολιτών, αρκετοί εκ των οποίων έχουν αποδείξει στην πράξη (μέσω δράσεων, όχι μόνο λόγων) ότι ενδιαφέρονται για τα κοινά του τόπου και που νιώθουν ότι πρέπει συνεχώς να το αποδεικνύουν, όπως άλλωστε και οι συμπoλίτες τους… Η κίνηση ξεκίνησε από μερικούς ως «φλόγα» και απευθύνεται σε όλους για να γίνει «πυρκαγιά». Είναι κίνηση ελεύθερων πολιτών (αντίστοιχη με αυτή της Γέρας Λέσβου)… και συμβαίνει για πρώτη φορά στη Λέσβο του (παλαιο)κομματισμού.

Πρόκειται για μια ομάδα προβληματισμού και παρέμβασης σε ζητήματα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που καλεί τον πολίτη να συμμετέχει στα κοινά… Κεντρικό σύνθημα δεν είναι «να μας κρίνετε», αλλά «να συμμετέχετε» και «να γνωριστούμε», καθώς δεν πρόκειται για κόμμα ή παράταξη, αλλά για μια κίνηση πολιτών. Κεντρικός σκοπός είναι η καλλιέργεια πολιτειακής συνείδησης, η ανάπτυξη του τόπου και εν τέλει, ως αποτέλεσμα αυτών, η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να στοχεύει «στη βέλτιστη, σύγχρονη διαχείριση και αντιμετώπιση των ζητημάτων που απασχολούν τον τόπο μας», όπως αναφέρεται στην ιδρυτική διακήρυξη της κίνησης. Μέχρι σήμερα, η αυτοδιοίκηση ελέγχεται από κομματικούς μηχανισμούς και πρακτικές. Αυτό συμβαίνει παρόλο που το «αυτοδιοίκητο» ως έννοια δεν έχει σχέση με τον κομματισμό και παρόλο που, παραδόξως, το ίδιο διακηρύττουν και τα ίδια τα κόμματα. Δεν το τηρούν όμως… Η αλήθεια είναι ότι την αυτοδιοίκηση την εκμεταλλεύονται οι κομματικοί μηχανισμοί (όπως και τόσους συλλόγους, ιδρύματα, ενώσεις, ΜΜΕ, κλπ) για να υπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει οι πολίτες να απομακρυνθούν, ούτε να απορρίψουν το θεσμό της αυτοδιοίκησης… και να κλειστούν στον εαυτό τους απαξιώνοντας κάθε μορφή συλλογικότητας.

Παλαιότερα, όποιος έκανε λόγο για ανεξαρτησία και αξιοκρατία αντιμετωπίζονταν σχεδόν …ως εξωγήινος. Αν κάποιον, ως ενεργό πολίτη, τον ενδιέφεραν τα κοινά και η αυτοδιοίκηση, αυτός έπρεπε να δουλέψει και να συνεργαστεί με το ανθρώπινο δυναμικό που υπήρχε. Μερικοί παλαιότερα αποφάσισαν να το κάνουν, ωστόσο παρέμειναν πιστοί στην ιδέα της αυτοδιοίκησης, δεν ακολούθησαν κομματικά ή άλλα στερεότυπα και δεν εξομοιώθηκαν... Αντιθέτως, με το λόγο και τη στάση τους προετοίμαζαν το κλίμα για «κάτι καινούργιο». Ναι, τώρα είναι η εποχή που ο κομματισμός και οι καταστροφικές του επιπτώσεις έχουν πλέον γίνει ευρύτερα αντιληπτές και αποδεκτές και αρκετοί δηλώνουν «ανεξάρτητοι». Ωστόσο, άλλο τα λόγια και άλλο οι πράξεις... και η ανεξαρτησία θεμελιώνεται με νέα υλικά, όχι με υλικά κατεδάφισης. Σε ένα τοίχο πρόσφατα διάβασα τη φράση: «είμαστε οι Πρωτόγονοι μιας νέας Συνειδητότητας». Πολύ σωστά... περί αυτού πρόκειται! Οι περισσότεροι από τους κατά δήλωση «ανεξάρτητους», τα προηγούμενα χρόνια άσκησαν εξουσία, ανέπτυξαν μακροχρόνιες σχέσεις εξάρτησης, προώθησαν παλαιοκομματικούς τρόπους σκέψης και αντίληψης, καλλιέργησαν επιμελώς τέτοιες νοοτροπίες και πρακτικές και στην πραγματικότητα -άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο- συνεχίζουν να το κάνουν, ως μνηστήρες του τόπου… Κάποιοι όμως υποκρίνονται πως δεν βλέπουν αυτή τη ΔΙΑΦΟΡΑ. Αυτές είναι οι δυνάμεις (οι παλαιο- και πρόσφατα ...οι νεο- κομματικοί) που προσπαθούν να συντηρήσουν την παλιά τάξη πραγμάτων που μας έφερε στη σημερινή τραγική κατάσταση. Ενώ το μοντέλο τους κατέρρευσε και μαζί τους κατέρρευσε ένα ολόκληρο κράτος, εκείνοι σηκώνουν τα χέρια ψηλά και βλέπουν αλλού… και οι πολίτες αποποιούμαστε των ευθυνών μας ως «πολίτες-πελάτες».

Το κόμικ θα μπορούσε να λέγεται «Οι περιπέτειες της "μικρής" Λέσβου»

Η Ανεξάρτητη Κίνηση Πολιτών Λέσβου είναι το πρώτο βήμα για μια ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ. Έχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί τούτος ο τόπος δεν πάει μπροστά; Κυκλοφορεί ευρέως η άποψη ότι αν κάποιος αποφασίσει να πάρει μια πρωτοβουλία και να βάλει ένα λιθαράκι, κάποιος άλλος, που δεν κάνει τίποτα, θα προσπαθήσει να τον τραβήξει πίσω. Στη συγκεκριμένη περίπτωση της παρεμβατικής αυτής κίνησης, οι επιτήδειοι, και ειδικά αυτοί που διαχειρίζονται εξουσία (όντας τρόφιμοι και υποστηρικτές του παλιού συστήματος...) θα προσπαθήσουν να εξισώσουν το ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ με το ΠΑΛΙΟ. Θα προσπαθήσουν να σπείρουν «δαιμόνια», να ανακαλύψουν «συνομωσίες», να δημιουργήσουν εντυπώσεις και να πετάξουν «λάσπη». Ο λόγος προφανής: δεν επιθυμούν πρωτοβουλίες πολιτών «από κάτω προς τα πάνω», τις οποίες δεν μπορούν να ελέγξουν και από τις οποίες νιώθουν πως απειλούνται... Προσωπικά θεωρώ ότι είναι γελοίο και ανέντιμο κάποιοι που ασκούν κάποια χρόνια εξουσία (λ.χ. πολιτικοί, ΜΜΕ) να κρίνουν και να δείχνουν εμπάθεια ή ακόμα και να κατακρίνουν πολίτες που δεν έχουν ποτέ ασκήσει εξουσία, που δεν ανήκουν σε κομματικούς μηχανισμούς και που ούτε καν τους γνωρίζουν σε προσωπικό επίπεδο, μόνο και μόνο επειδή προσπαθούν να κάνουν κάτι καινούργιο. Ωστόσο, ίσως αυτό είναι ενδεικτικό της κλειστής μας κοινωνίας και των συμπλεγμάτων που αυτή η κατάσταση κυοφορεί. Παντού όμως, υπάρχουν έντιμοι άνθρωποι που είναι διατεθειμένοι να προσπαθήσουν για κάτι καλύτερο για να μπορούν σήμερα και αύριο να κοιτάξουν στα μάτια τα παιδιά τους.

Η εναλλακτική πρόταση είναι ΕΔΩ! Ναι μπορούμε… ή τουλάχιστον οφείλουμε να προσπαθήσουμε... μια παρέα φίλων και συνοδοιπόρων! Μια κοινωνία πολιτών... Όχι να αντιδράσουμε στο παλιό, αλλά να προτείνουμε κάτι ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ... για να ορθοδρομήσουμε...και αυτό, σίγουρα, δεν αρέσει στους ΠΑΛΙΟΥΣ.

http://koinilogiki2014.blogspot.com

koinilogiki2014@gmail.com

http://www.facebook.com/groups/koinilogiki2014

Το σημερινό ζητούμενο στην Tοπική Aυτοδιοίκηση

Ποιος ο ρόλος της αυτοδιοίκησης;

Θεωρώ ότι η τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να αποσκοπεί σε λύσεις φλεγόντων τοπικών ζητημάτων αγροτικής ανάπτυξης, καθαριότητας, περιβαλλοντικής διαχείρισης, κοινωνικής πρόνοιας, ανάπτυξης και συντήρησης υποδομών και κοινόχρηστων χώρων, αξιοποίησης κινητής και ακίνητης περιουσίας της, αξιοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων, συντονισμού και οργάνωσης υπηρεσιών διοίκησης και εκπαίδευσης προσωπικού, ορθής υλοποίησης δημοσίων έργων, αλλά και ευρύτερα ζητημάτων που αφορούν τον πολιτισμό, την ενέργεια, την οικονομία, την επιχειρηματικότητα, τον τουρισμό, την παιδεία, την πολιτική προστασία, την υγεία, τον αθλητισμό, τις μεταφορές, κλπ.  

Δεν πρέπει να στοχεύει σε φιέστες και φωτογραφήσεις, αλλά ούτε και σε κινηματικές ρητορείες και σε λαϊκίστικες υποσχέσεις προοριζόμενες για ευρεία κατανάλωση μέσω ΜΜΕ. Ούτε φυσικά  να αποσκοπεί σε συντήρηση δυσάρεστων ή αδιέξοδων καταστάσεων, σε μετάθεση των προβλημάτων, σε συνεχείς στείρες καταγγελίες εθνικών πολιτικών, σε τετριμμένες ανακοινώσεις και κορώνες αντιπολιτευτικού χαρακτήρα, σε συντήρηση της συγκρουσιακής κουλτούρας και σε καλλιέργεια προπαγάνδας, φανατισμού και διχασμού προς όφελος συγκεκριμένων πολιτικών σχημάτων.

Ελπίζω ότι οι πολίτες είναι σε θέση να γνωρίζουν τις βασικές διαφορές μεταξύ των αρμοδιοτήτων της αυτοδιοίκησης και αυτών της κεντρικής εξουσίας, ώστε να μη συγχέουν διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα και διαφορετικά ζητούμενα...

Η περίπτωση και οι ανάγκες της αυτοδιοίκησης στη Λέσβο

Στη Λέσβο, τα προβλήματα είναι ΥΠΑΡΚΤΑ και ΜΕΓΑΛΑ σχεδόν σε όλους τους παραπάνω τομείς...  και παρόλο που υπήρξαν τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικών ανάπτυξης, εδώ και πολλά χρόνια, δεν υπάρχει καμία ουσιαστική πρόοδος σε κανένα τομέα (πολιτισμικό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό, πολιτικό, οικονομικό). Δεν νομίζω πως φταίνε πάντα και για όλα οι εκάστοτε κυβερνήσεις (αφού σε άλλους τόπους η κατάσταση είναι διαφορετική), αλλά η ικανότητα, η νοοτροπία και οι πρακτικές των εγχώριων αυτοδιοικητικών, των αρμοδίων δημοσίων υπαλλήλων, των οργανωμένων συμφερόντων και πελατειακών σχέσεων (π.χ. εταιρίες που εδώ και χρόνια απομυζούν το δημόσιο), καθώς και η νοοτροπία και συμπεριφορά των πολιτών. Η τοπική μας κοινωνία μοιάζει με κακομαθημένο ενήλικα που αρνείται να ξεπεράσει την παιδική του ηλικία, να ωριμάσει και να εργαστεί παίρνοντας τη ζωή στα χέρια του και επιλέγει να συνεχίζει να ζει στο προστατευόμενο περιβάλλον της μητέρας του (δημοσίου) μη παράγοντας το απαιτούμενο έργο.

Αποτελεί λοιπόν ΚΟΙΝΟ συμπέρασμα το ότι στην αυτοδιοίκηση πλέον απαιτούνται ικανά άτομα που έχουν τη γνώση, την απαραίτητη κατάρτιση και εμπειρία αλλά και πρωτίστως την απαραίτητη παιδεία, το ήθος, τη βούληση, τη διάθεση συνεργασίας, την αυτογνωσία και τη δύναμη να αναλάβουν καθήκοντα οργάνωσης, σχεδιασμού, διαχείρισης, ελέγχου και συντονισμού. Τουλάχιστον αυτό θα έπρεπε να ισχύει σε μια πολιτισμένη κοινωνία, μετά από τόσα χρόνια παλιμπαιδισμού… 

Νέα άτομα μακριά από το κατεστημένο των τοπικών κομματαρχών, του αδιέξοδου οκνηρο-συνδικαλισμού, του παραγοντισμού, του «δούναι και λαβείν», των πελατειακών σχέσεων, της αλαζονείας, του στείρου μονοδιάστατου καταγγελτικού λόγου, των παρωχημένων ιδεολογικοπολιτικών αγκυλώσεων και συγκρούσεων, των θεωριών συνομωσίας που αναζητούν αιτίες και λύσεις σε «άλλους», κλπ.

Άτομα με πρότερο έντιμο βίο σε επαγγελματικό και κοινωνικό επίπεδο. Ώριμα άτομα που δεν προσπαθούν να προσαρμόσουν την πραγματικότητα στο πολιτικό τους δόγμα (κατά την προκρούστεια λογική), που δεν θεωρούν εκ προοιμίου ως θύμα την κάθε κοινωνική, πολιτισμική ή φυσική ιδιαιτερότητα, που δεν προσπαθούν να επιβάλλουν με απολυταρχικό και δογματικό τρόπο την κάθε διαφορετικότητα στο «εμείς», που σέβονται στην πράξη τους συμπολίτες τους, που δεν πλέουν «όπου φυσάει ο άνεμος», που δεν φιλοδοξούν να «πουλήσουν» συναίσθημα, λαϊκισμό και φτηνή προπαγάνδα (π.χ. για να εξυπηρετήσουν τα πολιτικά τους συμφέροντα), ούτε και να συμβιβαστούν με σκοτεινές πτυχές της πραγματικότητας «χτίζοντας» πολιτική καριέρα, αλλά να κατανοήσουν την πολυπλοκότητά της, τις αμφίδρομες σχέσεις και αλληλεπιδράσεις, τη συνεχή της εξέλιξη και να εργαστούν σιωπηλά πορευόμενοι βάσει ενός πλαισίου γνώσεων, αρχών και αξιών, υλοποιώντας λύσεις.

Ο κανόνας του Κομματισμού

Μέχρι σήμερα ο ΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ήταν ο ΚΑΝΟΝΑΣ… Η πολιτικοποίηση γίνονταν υπό όρους («καλούπια») που βόλευαν το πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο. Οι κομματικοί/ πολιτικοί μηχανισμοί και οι μνηστήρες του τόπου, κυριαρχούσαν σε βάρος των οποιονδήποτε άλλων σχέσεων, σε βάρους του ατόμου και της σχέσης του με το κράτος, σε βάρος της δικαιοσύνης, της αξιοσύνης και της τοπικής ανάπτυξης. Κυριαρχούσαν σε χώρους παιδείας, σε χώρους εργασίας, αλλά ακόμα και σε χώρους εθελοντισμού και ψυχαγωγίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την απόκτηση γνώσεων, την εξάσκηση ικανοτήτων, την πνευματική καλλιέργεια του ατόμου, την παραγωγή έργου και την καλλιέργεια της πολιτειακής συνείδησης. Οι μηχανισμοί αυτοί, πολλές φορές δια μέσου της παιδείας (όπου γίνεται και η μεγάλη ζημιά), ερμήνευαν --και συνεχίζουν να ερμηνεύουν-- την πραγματικότητα με μονοδιάστατους τρόπους, οδηγώντας (άλλοτε έντεχνα και άλλοτε άτεχνα) σε συγκεκριμένα πολιτικά και ιδεολογικά σχήματα, τα οποία προέτασσαν ως μοναδικές διαδρομές. Παιδεία δεν είναι η υιοθέτηση πολιτικών στερεοτύπων... Φυσικά, όπως αποδεικνύονταν εκ των πραγμάτων, οι μηχανισμοί και οι άνθρωποί τους (αρκετές φορές σε ρόλο παιδαγωγού) δεν ενδιαφέρονταν για παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, αλλά απώτερος σκοπός τους ήταν η ενδυνάμωση της πολιτικής τους ισχύος και επιρροής. Σήμερα οι εν λόγω μηχανισμοί συνεχίζουν να επιβιώνουν και να κυριαρχούν... κάποιοι από αυτούς αλλάζοντας κατευθύνσεις ή κομματικές στέγες, δίχως όμως να έχουν αλλάξει σκοπούς, συνήθειες και πρακτικές. Παρά ταύτα, η επίδραση και η ισχύς τους έχει μειωθεί… και αυτό είναι που πρέπει να κατανοήσουμε.

Γενικότερα, στην Ελλάδα η καλλιέργεια του κομματισμού βασίστηκε σε υλικά ανταλλάγματα και σε μια πολιτική θεωρία που εδραιώθηκε με προπαγάνδα και δογματισμό, περιορίζοντας και υπαναπτύσσοντας σκέψη και δράση. Όλο αυτό είχε εμφανές αρνητικό πολιτισμικό αντίκτυπο (π.χ. σε διαμόρφωση αντιλήψεων, συναισθημάτων, συμπεριφορών, νοοτροπιών, ισορροπιών).

Λεπτομέρεια του πίνακα " Η ψηφοφορία", William Hogarth, 1755

Το σημερινό ζητούμενο

Ερχόμαστε λοιπόν στο σημερινό ζητούμενο όσον αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση και τις δημοτικές και περιφερειακές κινήσεις πολιτών… Στις προηγούμενες εκλογές είχε προβλεφθεί ότι οι πολιτικοί/ κομματικοί μνηστήρες «παλαιάς κοπής», όντας στερούμενοι γνώσεων, συνοχής, οράματος, αλλά και ικανοτήτων διοίκησης, σχεδιασμού, συντονισμού και οργάνωσης, θα αποτύγχαναν επικαλούμενοι συνεχώς εξωγενείς παράγοντες (π.χ. «Καλλικράτη», κρίση). Όμως, οι «επαγγελματίες» παλαιοκομματικοί (όσο και αν τώρα κάποιοι από αυτούς υποδύονται τους «ανεξάρτητους», η σκέψη, η νοοτροπία και η πρακτική τους δεν αλλάζει), βασιζόμενοι στην παλιά τους πελατεία, θα εμείνουν στην αλαζονική επανα-διεκδίκηση των προνομίων τους, δίχως ίχνος αυτογνωσίας και αυτοκριτικής, σε βάρος του τόπου τους και της εξέλιξής μας ως κοινωνία. Ήδη οι συμφωνίες τους «κάτω απ’ το τραπέζι», οι μοιρασιές εξουσίας (όπου η αξία των μνηστήρων δεν μετριέται από το αντικείμενο ενασχόλησης σε σχέση με το επίπεδο γνώσεων, κατάρτισης, κλπ, αλλά από την πολιτική ή κομματική τους επιρροή και τον αριθμό «χαρτιών» που μπορούν να μαζέψουν!) και τα ανταλλάγματα έχουν απλώσει και πάλι απειλητικά τη σκιά τους πάνω απ’ το κακόμοιρό μας νησί.

Από την άλλη, εμφανίζονται νέοι έντονα πολιτικοποιημένοι/ κομματικοποιημένοι μνηστήρες που καλούνε σε «ανατροπή»… [Εδώ να σημειώσω ότι σαφώς και η πολιτικοποίηση είναι θεμιτή, αλλά όχι όταν γίνεται με τους όρους, τις προυποθέσεις και τα στερεότυπα του σύγχρονου διεφθαρμένου πολιτικο-οικονομικού κατεστημένου, ώστε να ελέγχονται οι καταστάσεις και να εξυπηρετούνται καλύτερα τα συμφέροντά του]. Η «ανατροπή» αυτή, που θέλουν να γίνει μέσω ενός δήμου(;!), εστιάζει -και προφανώς αφορά- σε κυβερνητικές πολιτικές και όχι στα τοπικά «κακώς κείμενα». Διακηρύττουν ένωση πολιτών, αλλά εννοούν ένωση κομματικοποιημένων και πολιτικοποιημένων ατόμων συγκεκριμένου χρώματος. Διακηρύττουν ένωση, αλλά προτάσσουν τη μονόχρωμη σημαία τους. Αλήθεια, τι περιμένουμε να αλλάξει με τους πολιτικούς μνηστήρες «νέας κοπής»; Εξάλλου, κανένας δεν βλέπει ότι ακόμα και τα δεδομένα που διαμόρφωναν τον παραδοσιακό πολιτικό χάρτη έχουν αλλάξει; Γιατί προσπαθούν να διχάσουν την τοπική κοινωνία και να τη γυρίσουν πίσω (στον κομματισμό) αντί να τη βοηθήσουν να προχωρήσει μπροστά; Θέτω διάφορα ερωτήματα:

Τι είδους αυτοδιοίκηση θέλουμε; Ακατάσχετη πολιτικολογία, προπαγάνδα, σύνδρομα και διχασμό ή ελευθεροφροσύνη, ευρύτητα πνεύματος, επίσπευση συγκεκριμένων λύσεων και συμμετοχή κοινού; Κομματισμό σε χώρους παιδείας, εργασίας και εθελοντισμού και αέναη διαμαρτυρία ή από-κομματικοποίηση των ανελεύθερων αυτών χώρων, ωριμότητα και παραγωγή έργου;

Τι είδους δημοτικές και περιφερειακές κινήσεις θέλουμε; Κινήσεις εντεταλμένων «άλλης κοπής» ή ανεξάρτητες πολυσυλλεκτικές κινήσεις σύνθεσης και συνεργασίας; Κινήσεις με κεντρικό σύνθημα την κατοχύρωση μόνιμης εργασίας των λίγων ή κινήσεις με κεντρικό σύνθημα τη συνεχή παραγωγή πραγματικού έργου προς όφελος των πολλών;

Τι συμβούλους θέλουμε; Ευχάριστους ή ωφέλιμους; Θέλουμε πολιτική εξάρτηση ή ανεξαρτησία; Συνθήματα και παπαγαλισμό ή σκέψη και τεκμηριωμένο λόγο; Εκλογοεμφανιζόμενους πολιτευτές ή ενεργούς πολίτες; Ημιμάθεια, έπαρση και «αιώνιο» συνδικαλισμό ή γνώση, κατάρτιση και εμπειρία; Οκνηρία και αδιάκοπη προβολή ή ικανότητα και αποτελεσματική εργασία;

Σας καλώ να σκεφτείτε... να σκεφτείτε με σοβαρότητα. Το Προσκλητήριο, κατ' ουσίαν, μένει το ίδιο (πριν κάποια χρόνια, δεν βρήκε ανταπόκριση, φέτος όμως ίσως σήμανε η ώρα). Ας κοιτάξουμε εκεί που θέλουμε να πάμε αλλιώς θα πάμε εκεί που κοιτάμε, όπως έλεγε ένας σπουδαίος γερμανός φιλόσοφος. Θα σας πρότεινα να μην καταλογίζετε φταίξιμο ή αναζητάτε συνεχώς άλλοθι σε απρόσωπες δομές και συστήματα… Ο Άνθρωπος έχει τις λύσεις. Ενημερώστε το συμπολίτη σας και δράστε υπεύθυνα. Ο τόπος μας έχει ανάγκη από συνειδητοποιημένους, αυτοδύναμους και αυτόφωτους πολίτες… όχι από άλλους μηχανισμούς πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων και από ανθρώπους του κομματικού σωλήνα, αυτοί πρέπει πια να αποδυναμωθούν. Και πολίτες δεν είναι απλά οι κάτοικοι, ούτε οι έχοντες εκλογικά δικαιώματα. Πολίτες είναι οι συμμετέχοντες στα κοινά…  οι πολίτες έχουν ΕΥΘΥΝΕΣ. Δεν μπορεί τη μια μέρα η πλειοψηφία ή έστω ένα μεγάλο μέρος των πολιτών να αποτάσσεται μετά βδελυγμίας τον κομματισμό, το πελατειακό σύστημα, την αναξιοκρατία και τη διχόνοια και την άλλη μέρα να δηλώνει τη στήριξή της σε τέτοια σχήματα, ενδυναμώνοντάς τα. Αυτό, από μόνο του, δηλώνει πολλά... Καλύτερη πολιτεία οικοδομείται όταν περισσότεροι πολίτες αναπτύσσουν την αίσθηση του καθήκοντος. Συνειδητοποιημένοι πολίτες είναι εκείνοι που, κατά το Σωκράτη, πριν την ελευθερία του λόγου, απαιτούν ελευθερία σκέψης και που για να ορθοποδήσουν συν-εργάζονται ως κοινωνία.

* Το παραπάνω κείμενο είναι οι σκέψεις ενός απλού πολίτη και εμπεριέχει πρόταση πλεύσης. Δίχως να τρέφω ψευδαισθήσεις ιστορικών αλλαγών, προσμένω το μέλλον και την πρόοδο για την οποία ίσως ήρθε η στιγμή να αναγεννηθεί… λόγω ανάγκης. Μην επηρεαστείτε ξανά από τις μονοδιάστατες αναγνώσεις της πραγματικότητας που είναι κομμένες και ραμμένες στα μέτρα των πολιτικών κομμάτων, των θεωριών, των κανόνων, των στερεοτύπων και των συμφερόντων τους... Η τοπική κοινωνία μας πρέπει να ξεπεράσει την παιδική της ηλικία και να ορθοδρομήσει.